Nederlands onderzoek naar de inkomsten uit exploitatie van e-boeken

Het aantal e-boeken in het totale boekenaanbod stijgt. Net als papieren boeken kunnen e-boeken worden verkocht en uitgeleend, maar ook in abonnementsvorm worden aangeboden. In Nederland vindt het digitaal uitlenen plaats via Bibliotheek.nl (Koninklijke Bibliotheek Den Haag) via een betaald digitaal abonnement in het all-you-can-read-model voor de gebruiker. In de economische relatie met de uitgever en auteur geldt het one copy-multi-users-model waarbij er één exemplaar wordt aangekocht dat tegelijkertijd onbeperkt kan worden uitgeleend. Per uitlening wordt voor de jaren 2019 – 2021 een extra gesubsidieerde vergoeding uitbetaald, te verdelen tussen uitgever en auteur. Commerciële abonnementen zijn er van aanbieders zoals Kobo Plus, Bliyoo en Bookchoice (voorheen Elly’s Choice).

Om inzicht te krijgen in de opbrengsten van deze exploitatievormen en de verdeling ervan, werd in 2017 een bevraging opgezet bij leden van de Nederlandse Auteursbond en leenrechtontvangers via LIRA. 583 schrijvers en 237 vertalers met minimaal één e-boek vulden de vragenlijst in.

Abonnementsformules                  

60% van de auteurs en 68% van de vertalers wist niet of en hoeveel titels van hen werden aangeboden in deze formules. Van één of vijf schrijvers en één op vier vertalers was er minimum één boek opgenomen in een commercieel betalend abonnement, gemiddeld 4,1 titels. Met 1 op 3 auteurs waren daarover afspraken gemaakt waarvan 70% vooraf. 1 op 4 ontving een vergoeding variërend van 1 tot 490 euro. Maar zelden had men een inzicht hoe die vergoeding werd berekend en welk aandeel de auteursvergoeding uitmaakte van de totale vergoeding.

e-lending

De helft van de auteurs en vier op vijf van de vertalers waren vooraf niet op de hoogte dat hun e-boek uitgeleend werd. 38% van de auteurs en 20% van de vertalers ontving een leenvergoeding voor hun e-boeken aan een mediaanwaarde van 45 euro. Op welke gegevens die gebaseerd waren, was de auteurs meestal niet bekend.

Transparantie ontbreekt

Er is behoefte aan informatie over de rechten die men als auteur heeft. Voor veel auteurs is het jaarlijkse royaltystatement niet transparant. Termen als ‘verhuur’ en ‘verkoop’ worden door elkaar gebruikt. Bovendien weet circa de helft van de auteurs die wel vergoedingen ontvingen, niet waarop die gebaseerd zijn. Vertalers zijn er minder vaak van op de hoogte dat hun titels worden aangeboden, hebben minder vaak afspraken gemaakt met hun uitgever en ontvangen ook minder vaak een vergoeding.

Afspraken over digitale exploitatie moeten vooraf schriftelijk vastgelegd worden, voor de auteurs moet een billijke vergoeding voorzien worden, in de afrekeningen moet duidelijk aangegeven worden op basis van welke controleerbare gegevens die vergoedingen zijn bepaald.

bron: Kantar Public: Auteursinkomsten uit de exploitatie van e-books en afspraken daarover. Onderzoek in opdracht van de Auteursbond en LIRA. Augustus 2017.